ေဒါက္တာ ဘာဘရာငယ္ငယ္နွင့္ အင္တာဗ်ဴး

ထ်ိဳးျမာ

၆၅ ႏွစ္ေျမာက္ ကယားျပည္နယ္ေန႕အခမ္းအနားတြင္ ျပသသြားသည့္ က်န္းမာေရးဌာနျပခန္းအတြင္း သြားေရာက္ေလ့လာခဲ့စဥ္ ျမင္ေတြ႕ခဲ့ၾကရသည့္ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈ အခန္းက႑မ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ ကေလးက်န္းမာဖြံ႔ၿဖိဳးေရးစီမံခ်က္ အဖြဲ႕ေခါင္းေဆာင္ ဆရာဝန္ ျဖစ္တဲ့ ေဒါက္တာ ဘာဘရာငယ္ငယ္ကို ကႏၱာရဝတီတိုင္း(မ္) သတင္းေထာက္မ်ားက ေတြ႕ဆုံေမးျမန္းခဲ့တာေတြကို ေကာက္ႏုတ္တင္ျပထားလိုက္ပါတယ္။

ေမး။ ။ ျပခန္းမွာျပသြားတဲ့ ၂၀၁၀ ခုႏွစ္က ကေန ၂၀၁၆ ခုႏွစ္ အထိ HIVပိုးရိွတဲ့လူဦးေရဇယားက ရွင္းျပေပးပါအုံး။

ေျဖ။ ။ AIDS ကေဆးေတြကို ပိုၿပီးတိုးေပးလာနုိင္တယ္။ လူနာေတြကိုလည္း ပိုၿပီးရွာေဖြ ေဖာ္ထုတ္လာႏိုင္တယ္ေပါ့။ ဂိုက္လိုင္းေတြပိုၿပီးေတာ့ ေပးလာနုိုင္တယ္။ က်မတို႔ HIV ကိုက္လိုင္းဆိုရင္ အရင္တုန္းကဘယ္ေလာက္ေပးမယ္တုိ႔ဘာတို႔ေတြရိွတယ္။ အဲ့ကိုက္လိုင္းလည္း က်မတို႔တစ္ေျဖးေျဖးနဲ႔ HIVပိုးရိွတဲ့လူေတြကို ပိုပိုၿပီးေပးလာနိုင္တဲ့အမွ် လူနာဦးေရေတြကလည္း ဒီလိုတက္လာျဖစ္တယ္ေပါ့။

ေမး။ ။ သူတို႔ကို ဘယ္လိုမ်ိဳးက်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္ခြင့္ေပးထားလဲ။
ေျဖ။ ။ က်မတို႔ ART ေပးဖို႔ဆိုရင္ေတာ့ ဒီဘက္ကို register ဝင္တဲ့သူေတြေပါ့ေနာ လာၿပီးျပတယ္။ မွတ္ပုံတင္ထားတယ္ဆိုလို႔ိရိွရင္ သူတို႔ကို ပုံမွန္ေဆးစစ္မွဳလည္းေပးတယ္ေပါ့ေနာ။ ၿပီးလို႔ဆိုရင္ သတ္မွတ္ခ်က္နဲ႔ဝင္တယ္ဆိုလို႔ရိွရင္ က်မတို႔ ART ကိုအလကားေပးတယ္ေပါ့ေနာ။ နွစ္မ်ိဳးလုံးေပးတယ္။ က်မတို႔ေဆးရုံဘက္မွာလည္း ကုသမွဳေပးေနသလို ဒီျပည္နယ္ရုံံးဘက္ကေနဆိုရင္လည္း ေဆးေပးေနတာေတြရိွတယ္ေပါ့ေနာ။

ေမး။ ။ သူတုိ႔ကို ေဂဟာလုိမ်ိဳးေတြထားေပးတာေတြရိွလာ။
ေျဖ။ ။ ေဂဟာမ်ိဳးေတြကေတာ့ ေလာေလာဆယ္မရိွေသးဘူးေပါ့ေနာ။ က်မတို႔ လူမွဳေရးအဖြဲ႔အစည္းေတြလုပ္ေနတဲ့ ေမတၱာၿဖိဳးေဝတို႔လိုမ်ိဳးေပါ့ေနာ အဲ့လိုမ်ိဳးေတြေတာ့ရိွတယ္။

ေမး။ ။ သူတို႔ေတြရဲ႕ အဓိက လိုအပ္ခ်က္ကဘာျဖစ္မလဲ။
ေျဖ။ ။ သူတို႔အတြက္ကေတာ့ က်မတို႔ဘက္ေပးနုိင္တာကေတာ့ လိုအပ္တဲ့က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မွဳေတြေတာ့ အကုန္ေပးတယ္ေပါ့ေနာ။ သူတို႔အတြက္လိုအပ္တဲ့ ေသြးျဖဳဥေတြဘယ္ေလာက္က်သြားၿပီလဲေပါ့ေနာ အဲ့ဒါေတြကိုေတာ့ က်မတုိ႔အလကားစစ္ေပးတယ္။ ေဆးေသာက္ေနရင္းနဲ႔ ေဆးရဲ႕ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြေပါ့ေနာ ရိွလာလားဆိုတဲ့ဟာမ်ိဳးေတြက်ေတာ့လည္း က်မတို႔ပုံမွန္စစ္ေပးတယ္ေပါ့ေနာ။ ေဆးေသာက္ဖို႔လိုတဲ့လိုတ့ဲလူနာေတြဆိုလည္း ေဆးေတြေပးတယ္ေပါ့။ အဲ့လိုမ်ိဳးေတြေတာ့ လုပ္ေပးေနတယ္ေပါ့ေနာ။ ၿပီးေတာ့ သူတို႔ရဲ႕တစ္ျခားလိုအပ္ခ်က္ေတြဆိုရင္လည္း က်မတို႔ လူမွဳေရးအဖြဲ႔အစည္းေတြနဲ႔လည္း ဆက္သြယ္ၿပီးေတာ့ လုပ္ေပးတယ္ေပါ့ေနာ။

ေမး။ ။ တစ္ျခားနိုင္ငံမွာဆိုရင္ေကာ သူတို႔ေတြေရွာင္ဖယ္မခံရေအာင္ေပါ့ေနာ သူမ်ားေတြဘယ္လိုလုပ္ေပးေလ့ရိွလဲ ၿပီးေတာ့ က်မတို႔ျပည္နယ္မွာဆိုရင္လည္း သက္ဆိုင္ရာက ဘယ္လိုမ်ိဳးလုပ္သင့္တယ္ေပါ့ေနာ။
ေျဖ။ ။ AIDS လူနာေတြက ခြဲျခားဆက္ဆံမခံရဖို႔ဆိုတာ ကေတာ့ က်မတို႔ျပည္သူလူထုကို အစဥ္မပ်က္အသိပညာေပးတာေတြလည္း လုပ္ေနပါတယ္ေပါ့။ ၿပီးတဲ့အခါက်ေတာ့ သူတို႔အခ်င္းခ်င္းေပါ့ေနာ။ ေဝဒနာရွင္အခ်င္းခ်င္းေတြ႔ဆုံၿပီးတဲ့အခါၾကလို႔ရိွရင္ အခ်င္းခ်င္းအားေပးတဲ့ပုံစံျဖစ္ေအာင္လည္း က်မတို႔လုပ္ေပးတဲ့အစီအစဥ္မ်ိဳးေလးေတြလည္းရိွပါတယ္ေပါ့ေနာ။ ၿပီးေတာ့ တစ္ျခားလူမွဳေရးျပသနာေတြရိွရင္လည္း က်မတို႔ေဆးလူမွဳဆက္ဆံေရးအဖြဲ႔ကေနၿပီိးေတာ့ ၊ NGOကေနၿပီးေတာ့ ေပါ့ေနာ က်မတို႔လုပ္ေပးတာေတြရိွပါတယ္။

ေမး။ ။ ေရာဂါေဝဒနာရွင္က အမ်ားအားျဖင့္ ဘယ္လိုကူးစက္မႈခံရတာလဲ။
ေျဖ။ ။ ဒါကေတာ့ ကူးဆက္နည္းေတြကေတာ့ အမ်ိဳးမ်ိဳးရိွတယ္ေပါ့ေနာ။ လိင္ကေနတစ္ဆင့္ကူးဆက္တာေတြရိွမယ္ ၿပီးေတာ့ က်မတို႔ဒီလိုေသြးသြင္းတာေတြကေနတစ္ဆင့္ကူးဆက္တာေတြရိွတယ္။ အေမကေန ကေလးကို ကူးစက္တာေတြလည္းရိွမယ္။ အဲ့လိုမ်ိဳးေပါ့ေနာ။

ေမး။ ။ အဲ့လိုမ်ိဳးကူးစက္ၿပီးေတာ့ဆုံးသြားတဲ့လူနာဘယ္ေလာက္ရွိလဲ။
ေျဖ။ ။ ရိွတာေပါ့။ HIV/ AIDS ေရာဂါနဲ႕ေပါ့ေနာ။ က်မတို႔ေဆးကုသမွဳ မခံယူဘူးဆိုရင္ က်မတို႔ကိုယ္ခံအားေတြတစ္ေျဖးေျဖးက်ဆင္းလာတာေတြရိွတယ္ေပါ့ေနာ။ ေသြးျဖဴဥေတြက်လာတာနဲပ အမွ် သူကတစ္ျခားေရာဂါေတြ ဝင္လြယ္တာေပါ့ေနာ။ အဓိကဆုိရင္ တီဗီတို႔ အဲ့လိုမ်ိဳး ေနာက္ဆိုရင္ သူ႕ရဲ႕ေနာက္ဆက္တြဲေရာဂါေပါ့ေနာ။ ေဘးထြက္ဆုိးက်ိဳးေတြနဲ႔ ေသတာေတြရိွပါတယ္။ ဒါကေတာ့ အကယ္၍ေဆးကုသမွဳကို ပုံမွန္ခံယူမယ္ဆိုရင္ ေတာ့ ဒီေဝသနာရွင္ေတြက သက္တမ္းဆင့္ေပါ့ေနာေနနိုင္မွာျဖစ္တယ္ေပါ့ေနာ။

ေမး ။ ။ ဟုတ္ကဲ့ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။ ေနာက္အခု ဒီမွာလည္း ကာကြယ္ေဆးေတြထိုးေနၾကတာေတြေတြ႕ရတယ္။ ကေလးကာကြယ္ေဆးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့တခ်ိဳ႕နယ္စြန္နယ္ျဖားမွာဆိုရင္အခက္အခဲ ရွိၿပီးေတာ့ ဆရာမေတြေပၚမွာလည္းသြားလာေရးလည္းခက္ခဲတယ္။ အဲ့လိုမ်ိဳးဆိုရင္ ဘယ္လို႔မ်ိဳးကာကြယ္ေဆးပုံမွန္ ရရွိေအာင္ဆိုဘယ္လိုမ်ိဳးလုပ္ေဆာင္ၾကပါသလဲ။

ေျဖ ။ ။ ခက္ခဲတဲ့ေဒသေတြမွာေပါ့ေနာ္ အဲ့ဒီခက္ခဲေဒသမွာသြားေရာက္ၿပီးေတာ့ ကာကြယ္ေဆးထိုးနိုင္တဲ့အပိုင္းမွာေပါ့ေနာ အရင္တုန္းကလည္းအားစိုက္ၿပီးေတာ့လုပ္ပါတယ္။ အခုကေတာ့ပိုမိုၿပီးမွေတာ့ ျဖည့္စြက္လုပ္ရေအာင္လို႔ဆိုၿပီး က်မတို႔ Civil Health an Development Network (CHDN) လို႔ေခၚတဲ့ က်မတို႔တိုင္းရင္သားအဖြဲ႕ ေတြကို ဒီဘက္က်မတို႔ က်န္မားေရးဘက္ကေနၿပီး လိုအပ္တဲ့ခါက်လိုရွိရင္ သင္တန္းေတြေပးတယ္ေပါ့ေနာ။ သင္တန္းေတြ ေပးၿပီးတဲ့အခါက်ေတာ့ သူတို႔နဲ႔ပူးေပါင္းလုပ္ကိုင္တာ ေတြရွိပါတယ္။

ေမး ။ ။ သူတို႔ေတြနဲ႔ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္တာ ကာကြယ္ေဆးရွိမွာေပါ့ေနာဆရာမ။ တျခားေတြေကာ ဘာေတြရွိေသးတာလဲဆရာမ။

ေျဖ ။ ။ ေအာ္ ရွိပါတယ္။ ဒီကေလးေမြးတာနဲ႕ ပတ္သက္ၿပီးမွာ မိခင္က်န္းမာေရး မွာဆိုရင္သူတို႔နဲ႔လက္တြဲၿပီးေတာ့လုပ္ေဆာင္ေနတာရွိပါတယ္။ လက္တြဲၿပီးေတာ့လုပ္ေဆာင္ေနၾကပါတယ္ေပါ့ေနာဒီကယားျပည္နယ္ကျပည္သူလူထုေတြရဲ႕ က်န္းမာေရးတြက္CHDNနဲ႔ က်မတို႔ဒီဘက္က က်မတို႔ရဲ႕က်န္းမာေရးနဲ႔ လက္တြဲၿပီေတာ့ လုပ္ေဆာင္တာေတြရွိပါတယ္။

ေမး ။ ။ ဟုတ္ကဲ့ ဆရာမ အရမ္းေဝးတဲ့ရြာေတြမွာ တစ္ခုခုေပါ့ေနာ္အေရးေပၚျဖစ္လုိ႔ရွိရင္ေပါ့ေနာ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္ျဖစ္ျဖစ္ ကေလးေတြျဖစ္ျဖစ္ တစ္ခုခုျဖစ္လို႔ရွိရင္ အျမန္ဆုံးေဆးရုံ ေဆးေပးခန္း အနီးစပ္ဆုံးသြားဖုိ႔က အရမ္းခက္ခဲတယ္ေလး ဆရာမ။ အဲ့လို႔မ်ိဳးဆိုရင္ ဘယ္လို႔လုပ္ရမွာလဲ။

ေျဖ ။ ။ အရမ္းခက္ခဲတယ္ဆိုတာကို ဘာကိုဆိုလိုတာလည္းမသိဘူးေနာ။ ေက်းလက္က်န္းမာေရးဌာနခြဲ ေတြဆိုလည္းေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဖြင့္ၿပီးေတာ့ ဆရာမေတြနဲ႔လည္း က်မတို႔တာဝန္ထမ္းေဆာင္ေနတဲ့ ခါက်ေတာ့ေလး ဒါကေတာ့ အမတို႔ဘာကိုဆိုတာလည္းေပါ့အဲ့တစ္ခ်က္။

ေမး ။ ။ ေနာက္တဆက္တည္း ဒီမွာျပသထားတဲ့ ဒီေသြးလြန္တုပ္ေကြးေတြ ငွက္ဖ်ား မျဖစ္ေအာင္ေလး အသိေပးတာလည္းရွိပါတယ္။ က်မတို႔ဘက္မွာဒါေပမဲ့ ပိုးေလာက္လန္းေတြလည္းအိမ္တိုင္လည္းရွိေနတယ္ေပါ့ေနာ အဲ့လိုမ်ိဳးဘယ္လို႔ ျဖစ္သင့္လဲ ။ ဘာလုပ္သင့္လဲ။

ေျဖ။ ။ ေအာ္ အဲ့ဒီက်ေတာ့ေလး ေသြးလြန္တုပ္ေကြးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေျပာရမယ္ဆိုရင္ေပါ့ေနာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးမွာက်ေတာ့ ဥပမာ- ေရာဂါျဖစ္သြားၿပီဆိုလိုရွိရင္ ေရာဂါျဖစ္တဲ့အခ်ိန္မွာပဲ က်မတို႔က ေဆးမႈတ္တာေတြဘာေတြလုပ္တယ္ေပါ့ေနာ ဘာလိုလဲဆိုတဲ့ခါက်ေတာ့ ေဆးမႈတ္လိုက္တာၾကေတာ့ အဲ့ဒီခ်ိန္မွာရွိတဲ့ အဲဲ့ဒီေရာဂါျဖစ္ပြားေနတဲ့ ျခင္ေတြကိုပဲသတ္မွာေပါ့ေနာ ျခင္ေတြကိုပဲသတ္မွာ အဲအခ်ိန္မွာပဲျခင္ေတြကေသသြားမွာ ဒါေပမဲ့ပိုးေလာက္လန္းဘာတို႔က်ေတာ့ အၿမဲျပန္ျဖစ္ေနမွာပဲေလး သူတို႔ကိုအဲ့လို႔မ်ိဳးမေပါက္ပြားေအာင္လုပ္လိုက္လို႔မရဘူးေပါ့ေနာ။ အဲ့ဒါက်ေတာ့ က်မတို႔အၿမဲ ျပည္သူေတြကိုပညာေပးေနတဲ့အတိုင္းပဲေပါ့ေနာ ပတ္ဝန္းက်င္သန္႔ရွင္းေရးတို႔ အဲ့ဒီ ေရအိုးဖုံးတာတို႔ ေရပီပါေတြကိုဖုံးတာတို႔ အဓိကလုပ္ေဆာင္ရမည့္အခ်က္ေတြျဖစ္တယ္ေပါ့ေနာ။

ေမး ။ ။ အဲလိုမ်ိဳးသြားစစ္ေဆးလို႔ အဲ့လိုမ်ိဳးရွိလို႔ရွိရင္ အေရးယူေဆာင္ရြက္တာေတြဘာေတြဥပေဒေတြ ရွိလားဆရာမ။

ေျဖ ။ ။ ေလာေလာဆယ္ဥပေဒကေတာ့တဲ့ ဥပေဒကေတာ့ ေလာေလာဆယ္ေတာ့မရွိဘူးေပါ့ေနာ ဥပမာ သူ႔မ်ားနိုင္ငံေတြလိုမ်ိဳး အိမ္တစ္အိမ္မွာ ပိုးေလာက္လန္းေတြ႔လို႔ရွိရင္ အဲ့အိမ္ရွင္ကိုဒဏ္ခတ္တာ အဲ့ေလာက္ထိေတာ့က်မတို႔မလုပ္နိုင္ေသးပါဘူးေပါ့ေနာျပည္သူေတြကိုပညာေပးတဲ့အဆင့္ေတာ့ရွိ ပါတယ္။

 

Comments

comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *