ႏိုင္ငံတကာ၏ အပစ္အခတ္ရပ္စဲေရးအေပၚ ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္မႈ အေထာက္အပံ့မ်ား

ခူးၾကဴးဖဲေကး(ကရင္နီအမ်ိဳးသား)ေရးသားသည္။

(အာေခ်း(အင္ဒိုနီရွား)ႏိုင္ငံ၏ အေျခအေနမ်ားကို ေလ့လာျခင္း)

ၿငိမ္းခ်မ္းေရးျဖစ္စဥ္တြင္ လိုအပ္ေသာ အခန္းက႑မ်ားကို ျဖည့္ဆည္းရာ၌ အဓိကက်ေသာ အခ်က္သည္ အမ်ိဳးသားျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရးႏွင့္ တရားဥပေဒစိုးမိုးေရး ျဖစ္ပါသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးျဖစ္စဥ္၌ လက္မွတ္ထိုုးေရးဖိအားေပးယုံမွ်ျဖင့္ ထိေရာက္မႈမရွိေသးသည္ကို သိပ္မေ၀းလြန္လွတဲ့ သမိုင္းဆိုင္ရာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးစာခ်ဳပ္မ်ားက သက္ေသထူလွ်က္ရွိသည္။

ၿငိမ္းခ်မ္းေရးက႑ အားေကာင္းလာေစရန္အတြက္ လိုအပ္ေသာ ေရခံေျမခံအေၾကာင္းအရင္းမွာ ယုံၾကည္မႈ၊ ဆက္ဆံေရးအားေကာင္းမႈ၊ လိုအပ္ေသာ အမ်ိဳးသားတန္းတူေရးရရွိေရးႏွင့္ အာမခံခ်က္ရွိသည့္ ႏိုင္ငံေရးဆိုင္ရာ ကတိက၀တ္မ်ားေပၚထြန္းလာေရးျဖစ္သည္။

အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ျမန္မာႏိုင္ငံေရးလႈပ္ရွားမႈသည္ အမ်ိဳးသားေရးတန္းတူေရးအတြက္ လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ရတဲ့ အေျခအေနမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ေလသည္။

ထိုအခ်င္းအရာကို ေလ့လာရန္အင္မတန္မွ အေရးႀကီးေလသည္။ ထိုေၾကာင့္ အင္ဒိုနီရွားႏိုင္ငံ၏ ေျဖရွင္းခဲ့ရပုံနဲ႕ နည္းပညာအေထာက္အကူျပဳမႈမ်ား၊ လူထုကာကြယ္ေရးအစိတ္အပိုင္းမ်ား၊ ကာကြယ္ေရးႏွင့္ လုံၿခဳံေရးဆိ္ုင္ရာ သုံးသပ္ခ်က္စာတမ္းမ်ား၊ ႏွစ္ဖက္တပ္ ဆက္ဆံေရးေကာင္းမြန္ေအာင္တည္ေဆာက္ျခင္း၊ DDR လုပ္ငန္းမ်ားလုပ္ေဆာင္ခ်ိန္တြင္ အဓိကလိုအပ္ေသာ ေရတိုႏွင့္ ေရရွည္အစီအမံမ်ား၊ ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရး ႏွင့္ ႏိုင္ငံတကာ ၏ ပါ၀င္မႈမ်ား အပါအ၀င္ အျခားေသာ က႑မ်ားကို ေလ့လာရန္အထူးလိုအပ္ပါသည္။ထိုေၾကာင့္ အာေခ်းႏိုင္ငံ၏ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးျဖစ္စဥ္ကို အေသးစိတ္ေလ့လာခ်က္ (Case Study) အားျဖင့္ ေရးသားလိုက္ရပါသည္။

ေနာက္ခံသမိုင္း

ေခတ္သစ္စာမ်က္ႏွာရဲ႕ အာေခ်း အခန္းက႑ဟာ အာေခ်းလြတ္လပ္ေရးလႈပ္ရွားမႈ ျဖစ္ေသာ (Free Acech Movement) ဟုလူသိမ်ားၿပီး ၁၉၇၆ ခုႏွစ္တြင္ စတင္ခဲ့ပါသည္ ။ ၎ေတာ္လွန္ေရးလႈပ္ရွားမႈကို GAM ဟု လူသိမ်ား ၾကသည္ ။

အဆိုပါ အာေခ်းလူထု၏ ေတာ္လွန္ေရး လႈပ္ရွားမႈဟာ အင္ဒိုနီရွားထံမွ လြတ္လပ္ေရးေတာင္းဆိုမႈကို ရည္သန္းျခင္းျဖစ္သည္။

အဆိုပါ လႈပ္ရွားမႈကေနတဆင့္ ေတာ္လွန္ေရးလႈပ္ရွားမႈကို ဦးတည္သြားၿပီး သကၠရာဇ္ ၁၉၇၀ မွ ၁၉၈၀ ခုႏွစ္အထိ အဆက္မျပတ္ လႈပ္ရွားမႈမ်ား ထြက္ေပၚလာခဲ့ပါသည္ ။ ထိုလႈပ္ရွားမႈကို အစိုရမွလဲ ထိေရာက္စြာ ႏွိမ္ႏွင္းႏိုင္ျခင္းမရွိခဲ့ပါ။

သကၠရာဇ္ ၁၉၈၀ ခုႏွစ္ ေနာက္ပိုင္းမ်ားတြင္ အဆိုပါ ပဋိပကၡမ်ားကို နိဂုံခ်ဳပ္ေပးႏိုင္ရန္အတြက္ ႏိုင္ငံေရးလမ္းစဥ္အားျဖင့္ အေျဖရွာရန္ ျဖစ္လာပါေတာ့သည္။

အဆိုပါ အေျဖရွာမႈ စတင္ျဖစ္တည္လာရျခင္းမွာ ႏိုင္ငံတကာ ျဖန္ေျဖေပးမႈ (International Mediator)အားျဖင့္ စတင္လာရျခင္းျဖစ္သည္ ။ ေထာက္ပံမႈအားျဖင့္ The Henry Dunant Center မွ ေထာက္ပံမႈေပးခဲ့ပါသည္။

၎ႀကိဳးစားမႈ၏ ရလဒ္အေနျဖင့္ သကၠရာဇ္၂၀၀၀ ခုႏွစ္ ၊ ေမလတြင္ အာေခ်း လူသားခ်င္းစာနား ေထာက္ထားမႈမ်ားအတြက္ ရပ္ဆိုင္ျခင္း ပူးတြဲနားလည္မႈ စာခ်ဳပ္ ( Joint Understanding on a Humanitarian Pause for Aceh )ကို လက္မွတ္ေရးထိုးႏိုင္ခဲ့ပါသည္။

သို႕ေပမဲ့ အဆိုပါ စာခ်ဳပ္သည္ ဇန္နဝါရီလ ၂၀၀၁ ခုႏွစ္တြင္ ပဋိပကၡမ်ား ျပင္းထန္လာသည္႕အဆင့္တြင္ ဖ်က္သိမ္းခဲ့ရသည္။

သကၠရာဇ္ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္ေနာင္ပိုင္မ်ားတြင္ အစိုးရႏွင့္ ဂ်န္မ္(GAM) မွ စစ္ျပဳျခင္းမ်ားကို ရပ္စဲျခင္း စာခ်ဳပ္ (Cessation of Hostilities Agreement – CoHA)ကို သတ္မွတ္ခ်ိန္ (၅) လ၊ လက္ေတြ႕က်င့္သုံးႏိုင္ရန္အတြက္ လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့ၾကပါသည္။

အဆိုပါ စာခ်ဳပ္အရ အင္ဒိုနီရွား စစ္တပ္သည္ တိုက္စစ္ကို ျပဳလုပ္ေနျခင္းမွ ခံစစ္ အေနအထားကိုသာ ေျပာင္းလဲေပးခဲ့ၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဇုန္နယ္ေျမ သတ္မွတ္ျခင္းကိုပါ ျပဳလုပ္ခဲ့ပါသည္။

ထို႕ေၾကာင့္ ဂ်န္မ္ (GAM) လက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးအဖြဲ႕မွလည္း ၎တို႕၏ လက္နက္မ်ားကို ဂိုေဒါင္မ်ားတြင္သာ ထားရွိျခင္းကို ျပဳလုပ္ေပးခဲ့ပါသည္။

လုံၿခဳံေရးဆိုင္ရာ ပူးတြဲေကာ္မတီ (JSC) ကို ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆိုင္ရာေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕မႈမ်ား ျပဳလုပ္ႏိုင္ရန္အတြက္ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ပါသည္။

အဖြဲ႕၀င္ ၁၅၀ ေက်ာ္ရွိသည္႕အနက္ အဖြဲ႕၀င္၅၀ ေက်ာ္ကို TNI,GAM,ထိုင္ ႏွင့္ ဖိလစ္ပိုင္ႏိုင္ငံတို႕မွ လူပုဂၢဳိလ္မ်ားျဖင့္ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ပါသည္။

ထိုေကာ္မတီေၾကာင့္ ပဋိပကၡျဖစ္မႈ အေျခအေနမ်ားသည္ သိသိသာသာ ေလွ်ာ့ခ်သြားႏိုင္ခဲ့ပါသည္။

သကၠရာဇ္ ၂၀၀၃ အေစာပိုင္းကာလမ်ားတြင္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဇုန္ကို ေအာင္ျမင္စြာ အစျပဳႏိုင္ခဲ့ၿပီး ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္သူမ်ား၏ ေနရာယူမႈမ်ားကိုပါ ျပဳလုပ္ႏိုင္ခဲ့ပါသည္။

မည္သို႕ပင္ဆိုေစကာမႈ အစိုးရဘက္မွ ဂ်န္မ္လက္နက္ကိုင္မ်ားသည္ လက္နက္ကိုင္ေဆာင္မႈ မရွိေရး သေဘာတူညီခ်က္ကို ခ်ိဳးေဖာက္သည္ဟု စြပ္စြဲသည့္အတြက္ ပဋိပကၡမ်ားသည္ ၿငိမ္းသက္ေနရာမွ လ်င္ျမန္စြာ ေပၚေပါက္လာခဲ့ျပန္ပါသည္။

လုံၿခဳံေရးပူးတြဲေကာ္မတီ (JSC) ႐ုံးကို စစ္တပ္ေထာက္ခံမႈရွိေသာ အစိုးရလိုလာသူ ျပည္သူစစ္မ်ား (Pro – Government Militias )၏ တိုက္ခိုက္မႈျပဳလုပ္ၿပီးသည့္အခ်ိန္တြင္ ႏိုင္ငံတကာ ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္သူမ်ားမွ ဆုတ္ခြာေပးခဲ့ရပါသည္။

ပိုမိုျပင္းထန္ေသာေသာ ပဋိပကၡမ်ားႏွင့္ ႀကဳံေတြ႕ရခ်ိန္တြင္ အစိုးရမွ ဂ်န္မ္(GAM) လက္နက္ကိုင္ အဖြဲ႔သို႔ အထူးကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရေဒသ (Special Autonomy)ကို အင္ဒိုနီရွားႏိုင္ငံအတြင္းသာ သတ္မွတ္ေပးရန္ ကမ္းလွမ္းမႈကို ျပဳလုပ္ခဲ့ေပမဲ့ ဂ်န္မ္(GAM)မွ ျပန္လည္ တုံ႔ျပန္ေျဖၾကားျခင္း မရွိခဲ့ပါ။

ပဋိပကၡမ်ားသည္ အာေခ်းကို လုံး၀ေမႊေႏွာက္ဖ်က္ဆီးခဲ့သည္႕ စူနာမီ ႏွင့္ ေျမငလ်င္လႈပ္သည္႕ သကၠရာဇ္ ၂၀၀၄ ခုႏွစ္ ၊ ဒီဇင္ဘာလ ၂၆ ရက္တိုင္တိုင္ ဆက္လက္ျဖစ္ပြားခဲ့ပါသည္။

အဆိုပါ ဖ်က္ဆီးမႈမ်ား ၿပီးဆုံးသြားသည္႕အခ်ိန္ႏွင့္တၿပိဳင္နက္တည္းမွာပင္ ဂ်န္မ္ (GAM) မွ တဖက္သတ္ အပစ္အခတ္ရပ္စဲေရးကို စတင္ေၾကညာခဲ့သည္။

ထိုေနာက္ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ အေစာပိ္ုင္းတြင္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးစကားေျပာဆိုမႈမ်ားကို စတင္ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကၿပီး ဖ်န္ေျဖမႈကို ဘရပ္ဆဲလ္ အက်ပ္အတည္းစီမံခန္႕ခြဲမႈႏွင့္ ပတ္သတ္ေသာ အစျပဳမႈကို ျပဳလုပ္ႏိုင္ခဲ့ပါသည္။

(Brussels – based Crisis Management Initiative )သကၠရာဇ္ ၂၀၀၅ ခုႏွစ္ ၊ ဇူလိုင္၁၅ ရက္တြင္မွာေတာ့ နားလည္မႈစာခြ်န္လႊာ( Memorandum of Understanding) ကို ႏွစ္ဖက္ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားမွ သေဘာတူခဲ့ၾကပါသည္။

အဆိုပါ စာခြ်န္လႊာတြင္ပါရွိေသာ အခ်က္မ်ားမွာအစိုးရ၏ အာေခ်းအျပင္မွ ေခၚသြင္းလာေသာ တပ္မ်ားကို ျပန္ဆုတ္ေပးရန္ႏွင့္ ဂ်န္မ္(GAM) လက္နက္ျဖဳတ္သိမ္းျခင္းႏွင့္ တပ္ျဖဳတ္သိမ္းျခင္းမ်ားကို ျပဳလုပ္ေပးရန္ ပါရွိသည္။

အာေခ်းေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရးလုပ္ငန္းလုပ္ငန္းအဖြဲ႕ ( The Aceh Monitoring Mission – AMM)နားလည္မႈစာခြ်န္လႊာတြင္ လုပ္ငန္းမ်ား အေကာင္အထည္ေဖာ္မႈကို ႀကီးၾကပ္ႏိုင္မည့္ ယႏၲရားျဖစ္ေသာ အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခု ထူေထာင္ရန္ ပါ၀င္သည္။

အဆိုပါအဖြဲ႔ကို အာေခ်း ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရး လုပ္ငန္း (AMM) အဖြဲ႕ဟုေခၚဆိုပါသည္။

အဆိုပါ အဖြဲ႕ကို လုပ္ငန္းလည္ပတ္ႏိုင္ရန္အတြက္လိုအပ္ေသာ ေထာက္ပံ့မႈကို ဥေရာပ သမဂၢႏွင့္ အာဆီယံ ၅ ႏိုင္ငံတို႔မွ ေထာက္ပံမႈေပးခဲ့ပါသည္။ အဆိုပါ အဖြဲ႕အား သကၠရာဇ္ ၂၀၀၅ ခုႏွစ္တြင္ ေအာင္ျမင္စြာ ဖြဲ႕စည္းႏိုင္ခဲ့ပါသည္။

အာေခ်းေလ့လာေစာင့္ၾကည့္ေရးလုပ္ငန္းအဖြဲ႕ (AMM) ၏ အဓိက တာ၀န္မ်ားမွာ –

– ဂ်န္မ္ အဖြဲ႕၏ တပ္ဖ်တ္သိမ္းမႈႏွင့္ လက္နက္ဖ်တ္သိမ္းမႈမ်ားကို ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ျခင္း။

– မူလပင္ရင္း အင္ဒိုနီးရွား မဟုတ္ေသာ စစ္တပ္ႏွင့္ ရဲတပ္ဖြဲ႕တို႔၏ ျပန္လည္ တပ္ေနရာယူျခင္းမ်ားကို ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ျခင္း။

– ဂ်န္မ္တပ္ဖြဲ႕၀င္တို႕၏ လူမႈအသိုင္းအဝိုင္းအတြင္း ျပန္လည္ေပါင္းစည္ေနထိုင္းျခင္းကိုေစာင့္ ၾကည္႕ျခင္းတို႕ကို လုပ္ေဆာင္ခဲ့ပါသည္။ထိုအျပင္ သေဘာတူညီခ်က္ကေန ရရွိလာတဲ့ လူ႕အခြင့္အေရးအေျခအေနမ်ားႏွင့္ ဥပေဒျပဳေရးအေျပာင္းအလဲဆိုင္ရာ တိုးတက္မႈမ်ားကိုလည္း ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ျခင္း။

– အျငင္းပြားဖြယ္ျဖစ္ေသာ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္မ်ားႏွင့္ပက္သက္ေသာ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္း မ်ား ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ျခင္း။

– MoU မွ ခ်ိဳးေဖာက္မႈမ်ားကို စုံစမ္းစစ္ေဆးျခင္း။

အာေခ်းေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရးလုပ္ငန္းအဖြဲ႕(AMM)ကို ဥေရာပသမဂၢ(EU)၏ တရား၀င္ ဦးေဆာင္မႈျဖင့္ အရပ္သားမ်ား ဦးေဆာင္မႈ အသြင္းသ႑န္အေနအထားကို ဖြဲ႕စည္းခဲ့ပါသည္။

၎အဖြဲ႕တြင္ ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေသာ ႏိုင္ငံမ်ားအေနျဖင့္ – ဥေရာပသမဂၢ၊ ေနာ္ေ၀၊ ဇြတ္စလန္ ႏွင့္ အာဆီယံႏိုင္ငံမ်ားအတြင္းမွ ထိုင္း၊ မေလးရွား၊ ဘ႐ူႏိုင္း၊ ဖိလစ္ပိုင္ႏွင့္ စင္ကာပူတို႔မွ ပါ၀င္ထားပါသည္။

ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္မႈကို နိဒါန္းျပဳ ေျခလွမ္းစခ်ိန္မွာေတာ့ ၂၂၆ ေယာက္ကဲ့သို႕ ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္သူမ်ားသည္ ႐ုံး(၁၁)႐ုံးတြင္ အေျခခ် ေစာင့္ၾကည့္ျခင္းကို ျပဳလုပ္သည္။

၎အဖြဲ႔သည္ ေျခာက္လအတြင္ (၃) ႀကိမ္ေတြ႕ဆုံးကာ လုပ္ငန္းမ်ားကို ေအာင္ျမင္စြာလုပ္ေဆာင္ႏိုင္ခဲ့ပါသည္။ အဆင့္တစ္ဆင့္တိုင္းမွာ ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕သူမ်ားရဲ႕ အရည္အတြက္မ်ားလည္း သိသိသာသာ ေလွ်ာ့နည္းသြားသည္။

အေၾကာင္းမွာ လုံၿခဳံေရးဆိုင္ရာအခန္းက႑ျမင့္တက္လာျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရးလုပ္ငန္း တာ၀န္မ်ားၿပီးဆုံးသြာခ်ိန္မွာေတာ့ အဖြဲ႕၀င္မ်ားအေနျဖင့္ ဥေရာပသမဂၢမွ ၂၉ေယာက္ ႏွင့္ အာဆီယံ ၇ ႏိုင္ငံတို႕ က်န္ခဲ့ပါသည္။

ၿငိမ္းခ်မ္းေရးေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရး၏ အဓိကေရေသာက္ျမစ္ကေတာ့ လုံျခဳံေရးဆိုင္ရာ လုပ္ငန္းတာ၀န္မ်ားအစီအစဥ္ (Commission on Security Arrangements)ကို စီမံခန္႕ခြဲရျခင္းပဲျဖစ္ပါသည္။

အဆိုပါ စီမံခန္႕ခြဲမႈ၏ ကနဦး အစျပဳျခင္းကို အာေခ်းေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရးလုပ္ငန္းအဖြဲက(AMM)၏ ဗဟို႐ုံးတြင္ ျပဳလုပ္ခဲ့ၿပီး အင္ဒိုနီးရွားအစိုးရႏွင့္ ဂ်န္မ္(GAM)အဖြဲ႕မွ ဝါရင့္ကိုယ္စားလွယ္မ်ား တက္ေရာက္ခဲ့ပါသည္။

အဆိုပါ ေဆြးေႏြးပြဲတြင္ ႏွစ္ဘက္ ကိ္ုယ္စားလွယ္မ်ားမွ မူဝါဒေရးရာမ်ားႏွင့္ စစ္တပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ကိစၥရပ္မ်ားကို ေဆြးေႏြးခဲ့ၾကပါသည္။

အဆိုပါေဆြးေႏြးပြဲကို ႏွစ္ဘက္ ကိုယ့္စားလွယ္မ်ားမွ ဝါရင့္အဖြဲ႕၀င္မ်ားတက္ေရာက္ခဲ့ျခင္း၏ အက်ိဳးရလဒ္အားျဖင့္ ေအာင္ျမင္မႈေဆြးေႏြးပြဲတစ္ရပ္ကို ျဖစ္ထြန္းေစခဲ့သည္။

ထိုနည္းတူစြာပင္ ေဒသဆိုင္ရာ အဆင့္မ်ားတြင္လဲ ခ႐ိုင္လုံၿခဳံေရးဆိုင္ရာလုပ္ငန္းမ်ားတာ၀န္မ်ား အစီအစဥ္(District Commission on Security Arrangements) အေနျဖင့္ အစည္းအေ၀းမ်ားကို ေဒသအဆင့္ ျပဳလုပ္ခဲ့ပါသည္။

အဆိိုပါ အစည္းအေ၀းမ်ားသည္ ႏွစ္ဖက္ကိုယ္စားလွယ္မ်ားအတြက္ လုံၿခဳံေရးဆိုင္ရာမ်ားႏွင့္ သက္ဆိုင္တဲ့ ေမးခြန္းမ်ားကို ေထာက္ျပႏိုင္ျခင္း၊ ျပႆနာမ်ားကို တိုင္းၾကားႏိုင္ျခင္းႏွင့္ ေမးခြန္းထုတ္ႏိုင္ျခင္းတို႕အပါ အ၀င္ အဆိုပါ ျပႆနာမ်ားကို လွ်င္ျမန္ေသာ နည္းဟန္မ်ားႏွင့္ ခ်ည္ကပ္ျခင္းအားျဖင့္ မေက်လည္မႈမ်ားကို ပဋိပကၡအသြင္း သ႑န္းမေဆာင္ခ်ိန္မွာ ေျဖရွင္းႏိုင္ခဲ့သည့္ စင္ျမင့္တခုျဖစ္ေအာင္ အဆိုပါ အစည္းအေ၀းမ်ားက ျပဳလုပ္ေပးခဲ့ပါသည္။

ထပ္မံၿပီးေတာ့ သက္ဆိုင္ရာ လုပ္ငန္းအစီအစဥ္မ်ားက မေျဖရွင္းႏိုင္သည္႕ အျငင္းပြားဖြယ္ကိစၥရပ္မ်ားအတြက္ အျငင္းပြားမႈေျဖရွင္းေရး ယႏၲရားတခုကို တည္ေထာင္ခဲ့ၾကပါသည္။

အဆိုပါ ယႏၲရားႏွင့္ ပက္သက္၍ အျငင္းပြားဖယ္ကိစၥရပ္မ်ား အနည္းငယ္သာ ရွိခဲ့ပါသည္။

အထက္ပါ အဆိုအေနမ်ားကို ၾကည္႕ျခင္းအားျဖင့္ အာေခ်းေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရးလုပ္ငန္းအဖြဲ႕ (AMM)သည္ ႏွစ္ဖက္အင္အားစုမ်ားမွ အသံမ်ားကို နားေထာင္ၿပီး ၎တို႔၏ ကိုယ္ပိုင္ စုံစမ္းစစ္ေဆးမႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ခဲ့ပါသည္။

ထိုမွတဆင့္ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းဆိုင္ရာမ်ားကို ႏွစ္ဘက္ကိုယ္စားလွယ္မ်ားအား ခ်ျပေပးႏိုင္ခဲ့ပါသည္။

ႏွစ္ဘက္ကိုယ္စားလွယ္မ်ားမွ အာေခ်း ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရး လုပ္ငန္းအဖြဲ႕ (AMM)ကို မ်က္ႏွာမလိုက္ေသာအင္အားစုအေနျဖင့္ ႐ွဳ႕ျမင္ၾကၿပီး ၎ရဲ႕ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းမ်ားကိုလည္း ေဖာက္ဖ်က္ဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္ဟု ခံယူၾကပါသည္။

ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္ေရးကို လုပ္ေဆာင္ျခင္း (Implementation of monitoring)

အာေခ်းေလ့လာေစာင့္ၾကည့္ေရးလုပ္ငန္းအဖြဲ႕ (AMM) ၏ ကနဦး ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕မႈမ်ားကိုု လုံျခဳံေရးဆိုင္ရာ ကိစၥရပ္မ်ားတြင္စတင္ျပဳလုပ္ခဲ့ပါသည္။

ပထမဦးဆုံးအေနျဖင့္ ဂ်န္မ္(GAM)၏တရား၀င္ အဖြဲ႕၀င္မ်ားကို ေထာင္တြင္းအက်ဥ္းခ်ျခင္းမ်ားမွ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ေပးျခင္းမ်ားကို ျပဳလုပ္ခဲ့ပါသည္။

AAM ၏ အဓိက က်ေသာ လုပ္ငန္းတာ၀န္မ်ားမွာ အက်ဥ္းသားမ်ား၏ လြတ္ေျမာက္ေရးကို ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာျခင္းႏွင့္ အစိုးရကို အဆိုပါ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ေပးျခင္းမ်ားသည္ ျပည့္စံုရန္၊ လ်င္ျမန္းရန္ ကိစၥရပ္မ်ား ေသခ်ာရန္အတြက္ အစိုးရအားဖိအားေပးျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္ပါသည္။

ယခုအခ်က္သည္ ဂ်န္မ္(GAM) အေနျဖင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆိိုင္ရာ ကိစၥရပ္မ်ားတြင္ ယုံၾကည္မႈရွိလာေစေရးအတြက္ မရွိမျဖစ္လိုအပ္ေသာ လုပ္ငန္းတာ၀န္မ်ား ျဖစ္ပါသည္။

လက္နက္ဆိုင္ရာ ကိုင္စြဲမႈ ပယ္ဖ်က္ေရးသည္အဓိကက်တဲ့ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆိုင္ရာ အခ်က္အလက္မ်ား ျဖစ္ပါသည္။

အဆိုပါ အခ်က္အလက္မ်ား မေအာင္ျမင္ျခင္းသည္ စစ္ျပဳျခင္းမ်ားကို ရပ္စဲျခင္း စာခ်ဳပ္ (Cessation of Hostilities Agreement – CoHA)၂၀၀၂ ခုႏွစ္ စာခ်ဳပ္ကို ထိခိုက္ေစပါသည္။ လက္နက္မ်ားကို တစ္ခုခ်င္းစီ ကိုင္စြဲထားျခင္းေၾကာင့္ ျပည့္စံုေအာင္ျမင္တဲ့ ေဆြးေႏြးပြဲမ်ားဟု မသတ္မွတ္ႏိုင္ပါ။

သေဘာတူူညီခ်က္မ်ားသည္ ဘယ္ေနရာႏွင့္ ဘယ္လိုပုံစံမ်ိဳး လက္နက္မ်ားကို ထိန္းသိမ္းသိုေလွာင္မည္ဆိုသည္႕အခ်က္မ်ားတြင္ မေရရာ မေသခ်ာမႈမ်ားကို ျဖစ္ေပၚေစခဲ့ပါသည္။

ဒီေနရာမွာ ႏိုင္ငံတကာ၏ ပါ၀င္မႈအားျဖင့္ ႀကီးမားေသာဖိအားေပးျခင္းမ်ားက အဆိုပါ ေဆြးေႏြးခ်က္မ်ား သေဘာတူညီမႈမ်ား ရရွိဖို႕အတြက္ အေထာက္အပံေပးခဲ့သည္။

အက်ိဳးရလဒ္အားျဖင့္ အဓိက အခ်က္အခ်ာက်တဲ့ ဆုံျဖတ္ခ်က္မ်ားကို မခ်မွတ္ ႏိုင္ခဲ့ပါဘူး။လက္နက္ျဖဳတ္သိမ္းျခင္းဆိုင္ရာ ကိစၥ ရပ္မ်ားျဖစ္ေပၚလာခ်ိန္မွာေတာ့ အဆိုပါ ကိစၥရပ္မ်ားကို ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ျခင္းအားျဖင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆိုင္ရာကိစၥရပ္မ်ားကို ဖိအားေပးျခင္း တို႕ဟာ အလြန္ခက္ခဲသြားသည္။

ထိုနည္းတူစြာပင္ လက္နက္မ်ားကို သတ္မွတ္ထားသည့္ေနရာမ်ားတြင္ထားရွိေရးတို႔ကို ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္ျခင္းတို႔သည္လည္း ခက္ခဲခဲ့သည္။

အာေခ်းေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရးလုပ္ငန္းအဖြဲ႕(AMM)၏ ေအာက္တြင္ အဓိက အားျဖင့္ အထူးသင္တန္းေလးရပ္ၿပီးေျမာက္ထားသည္႕ လက္နက္မ်ားျဖဳတ္သိမ္းျခင္းအဖြဲ႕ (Decommissioning Team)က ဦးေဆာင္ၿပီး အဆိုပါလုပ္ငန္းမ်ားကို ႀကီးၾကပ္သည္။

လက္နက္မ်ားျဖဳတ္သိမ္းျခင္းသည္ မတူညီတဲ့ အဆင့္တိုင္းမွာ ျဖစ္ထြန္းသည္႕အတြက္ ႀကီးမားေသာ ေအာင္ျမင္မႈတစ္ရပ္အေနျဖင့္ ႐ွဳ႕ျမင္ႏိုင္ပါသည္။

ထိုနည္းတူစြာပင္ အာေခ်း၏ မူရင္းဌာေန မဟုတ္ေသာ အင္ဒိုနီးရွာ တပ္မ်ားကို အာေခ်း ၏ ျပင္ပ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရးတို႔သည္လည္း သတ္မွတ္ထားေသာ အစီအစဥ္အတိုင္းေအာင္ျမင္စြာ ၿပီးေျမာက္ခဲ့ပါသည္။

အဆိုပါ လက္နက္ ျဖဳတ္သိမ္းျခင္းလုပ္ငန္းမ်ားကို အဆင္ေျပေခ်ာေမြစြာျပဳလုပ္ ႏိုင္ျခင္းအားျဖင့္ အင္ဒိုနီးရွာ အစိုးရတပ္အား ဂ်န္မ္(GAM) တပ္မ်ားမွ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကို လိုလားသည္ဆိုသည္ အခ်က္ကို သက္ေသ ျပႏိုင္ခဲ့ပါသည္။

ႏိုင္ငံတကာဇာတ္ေကာင္မ်ားမွ သင္ခန္းစာမ်ား (Lessons on the International Role)

အာေခ်းေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရးလုပ္ငန္းအဖြဲ႕(AMM)၏ ဘက္မလိုက္ျခင္းသည္ အင္ဒိုနီးရွာ အစိုးရတပ္မ်ားအား ယုံၾကည္မႈကို တည္ေဆာက္ေပးႏိုင္ျခင္းႏွင့္ ဂ်န္မ္(GAM) လက္နက္ကိုင္မ်ားအား လက္နက္ျဖဳတ္သိမ္းျခင္းမ်ားကို ျပဳလုပ္ေပးႏိုင္ခဲ့ပါသည္။

ထိုနည္းတူစြာပင္ အင္ဒိုနီးရွားတပ္မ်ားအား တပ္ေနရာ ျပန္လည္ခ်ထားေရးႏွင့္ ေနာက္ပိ္ုင္းမ်ားတြင္ ႏိုင္ငံေရးဆိုင္ရာ ေျပာင္းလဲမႈမ်ားကို ျဖစ္ေပၚေစခဲ့ပါသည္။

ထိလြယ္ရွလြယ္ျဖစ္ေသာ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရးႏွင့္ တပ္ျဖဳတ္သိမ္းျခင္းဆိုင္ရာကိစၥရပ္မ်ား ေၾကာင့္ တိုးတက္ေသာေလ့လာမႈ၏ အေျဖသည္ ႏွစ္ဖက္အကၡရာက်ေသာ ကိုယ္စားလွယ္မ်ား ပါ၀င္ျခင္းအားျဖင့္ အေျဖထုတ္ႏိုင္မည္ကို ေတြ႕ျမင္ႏိုင္သည္။

ထိုအခ်က္သည္ ႏွစ္ဖက္အင္အားစုမ်ားအား ယုံၾကည့္မႈ ျမႇင့္တက္လာႏိုင္ေစပါသည္။ လက္နက္မ်ားအားလုံး အၿပီးျပတ္ ျဖဳတ္သိမ္းျခင္းမရွိေပမဲ့ ယုံၾကည္မႈဆိုင္ရာ ရပ္၀န္းမ်ား တည္ေဆာက္ျခင္းအားျဖင့္ လက္ရွိလက္နက္မ်ားသည္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ေရွ႕ဆက္ခရီးမ်ားအတြက္ ဆက္လက္ကိုင္စြဲသြားဖို႕ မလိုအပ္ေတာ့သည္ကို ႏွစ္ဖက္ေခါင္းေဆာင္မ်ားမွ ထည့္သြင္းစဥ္းစားလာၾကပါသည္။

လုံၿခဳံေရးဆိုင္ရာ စိုးရိမ္မႈမ်ားသည္ သေဘာတူညီခ်က္မ်ားျဖစ္သည့္ ႏိ္ုင္ငံေရးဆိုင္ရာ ကိစၥရပ္မ်ားႏွင့္ လူအခြင့္အေရးဆိုင္ရာ ကိစၥရပ္မ်ားကို ေစာင့္ၾကည္႕ေလ့လာျခင္းမ်ားထက္ MOU’s ၏ လုံျခဳံေရးေရးဆိုင္ရာ ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕မႈမ်ားက ပိုမို၍ ေအာင္ျမင္မႈရွိသည္ကို ေတြ႕ရပါသည္။

အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ အဆိုပါ သေဘာတူညီမႈမ်ားသည္ ကန္႔သတ္ခ်က္နည္းျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။

ဥေရာပသမဂၢသည္လည္း ထိထိမိမိႏွင့္ တိုက္တိုက္တြန္းတြန္းျဖစ္တဲ့ လမ္းၫြန္မႈႏွင့္ ေထာက္ပ့ံမႈမ်ားကို AMM ၏ ေလ့လာေစာင့္ၾကည္႕ေရး ခ်ည္ကပ္မႈမ်ားအေပၚ မေပးျခင္းေၾကာင့္လည္းျဖစ္သည္။

အက်ိဳးရလဒ္အားျဖင့္ လူအခြင့္အေရး ဆိုင္ရာတရား႐ုံးမ်ားႏွင့္ ယုံၾကည္မႈႏွင့္ ျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရးဆိုင္ရာ အလုပ္အဖြဲ႕မ်ားကို မတည္ေထာင္ႏိုင္ခဲ့ပါ။

Comments

comments