တိတ္တဆိတ္ျဖစ္ေပၚေနတဲ့ လူ႕အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈ လုပ္ရပ္မ်ား

ကႏၱာရဝတီတိုင္း(မ္)

ကယား(ကရင္နီ)ျပည္နယ္၏ သတၱဳတူးေဖာ္ေရးအႀကီးဆုံးလုပ္ငန္းျဖစ္တဲ့ ေမာ္ခ်ီးခဲမျဖဴအၿဖိဳက္နက္ သတၱဳလုပ္ငန္းတည္ရွိရာေနရာဟာဆိုရင္ ေတာင္ကုန္းေတာင္တန္းေတြေပါတဲ့ ကယားျပည္နယ္၊ ဖားေဆာင္းၿမိဳ႕နယ္၊ ေမာ္ခ်ီးေဒသမွာ တည္ရွိပါတယ္။

အဲဒီလုပ္ငန္းဟာဆိုရင္ႏွစ္ေပါင္းတစ္ရာေက်ာ္ေနၿပီျဖစ္တဲ့အတြက္ ေခတ္အဆက္ဆက္အစိုးရလက္ ထက္ေတြမွာ လုပ္ကိုင္လာခဲ့ၾကေပမယ့္လို႕ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈ ယခုခ်ိန္ထိ မရွိေသးဘူးလို႕ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာင့္ေရးအဖြဲ႕ေတြက ေဝဖန္သုံးသပ္ေနၾကပါတယ္။

သတၱဳတူးေဖာ္မႈလုပ္ငန္းေတြေၾကာင့္ ေဒသခံေတြေသာက္သုံးေနၾကရတဲ့ ခဲမျဖဴေက်းရြာအနီးက မိုလိုေခ်ာင္းဟာဆိုရင္လည္း ေသာက္သုံးလို႕မသင့္ေတာ္ေတာ့ပဲ ညစ္ညမ္းေနတာေတြကို ေတြ႕ရပါ တယ္။

ေမာ္ခ်ီးခဲလုပ္ငန္းျမင္ကြင္းတခ်ိဳ႕

ဒါေၾကာင့္ သတၱဳတြင္းလုပ္ငန္း ထုတ္ယူသုံးစြဲမႈေၾကာင့္ လူ႕အခြင့္အေရးႏွင့္ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ အေျခအေနကို ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္ဖို႕ အေရးႀကီးလိုေနၿပီျဖစ္တယ္လို႕ Kayah Earthrights Action Network (KEAN) မွ ကိုအယ္ေစးက ေျပာလိုက္ပါတယ္။  

သတၱဳတူးေဖာ္ေရးလုပ္ငန္းေတြဟာ လူ႕အခြင့္အေရးႏွင့္ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာ အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြ ထိခိုက္မႈေတြျဖစ္ေပၚေစတဲ့ လုပ္ငန္းတစ္ခုျဖစ္ေပမယ့္လည္း အဲဒီထဲမွာ  ပါဝင္ပါသက္ေနၾကတဲ့ လူပုဂၢိဳလ္ေတြ ကုမၼဏီေတြ၊ သက္ဆိုင္ရာအဖြဲ႕အစည္းေတြရဲ႕ တာဝန္ယူမႈ တာဝန္ခံမႈမရွိသေလာက္ျဖစ္ေနတာကို ေတြ႕ျမင္ေနရပါတယ္လို႕ဆိုပါတယ္။

 “ ျမစ္ေခ်ာင္းေတြ ပ်က္တာအမ်ားႀကီးရွိတယ္ ၿပီးေတာ့ သစ္ေတာတို႔ ေတာေတာင္တို႔ ပ်က္ဆီးတာ အမ်ားႀကီးရွိတယ္ ဒါေပမယ့္ ဒါေတြေဒသခံကို ေျပာရင္ ေဒသခံေတြ အမ်ားစုက မေျပာရဲဘူး။” လို႕ ကိုအယ္ေစးက ေျပာပါတယ္။

ေမာ္ခ်ီးခဲလုပ္ငန္းျမင္ကြင္းတခ်ိဳ႕

ေဒသခံေတြကလည္း တစ္စိပ္တစ္ပိုင္းအားျဖင့္ အက်ိဳးအျမတ္အနည္းအက်ဥ္းရေနတဲ့အတြက္ ဒီအေပၚမွာ မွီခိုရတာေတြေၾကာင့္ ေျပာဖို႕ဆိုဖို႕ အခက္အခဲေတြျဖစ္ေစလာတာျဖစ္ပါတယ္။

ဒီလိုပ်က္စီးသြားတ့ဲအေပၚမွာလည္း မည္သူမည္ဝါက တာဝန္ယူမလဲဆိုတာက ေမးခြန္းထုတ္စရာေတြ ရွိလာပါတယ္။

 KEAN အဖြဲ႕မွ သုေသတနျပဳလုပ္ထားသည့္အခ်က္အလက္အရ ေမာ္ခ်ီးေဒသတြင္ ေသာက္သုံးေရ စစ္ေဆးမႈမ်ား ပုံမွန္စစ္ေဆးလာခဲ့ရာ ပုံမွန္ေျပာင္းလဲမႈေတြရွိေနတာေၾကာင့္ ေရအရင္းအျမစ္ေတြဟာ ပ်က္စီလာေနၿပီျဖစ္တယ္လို႕ သိရပါတယ္။

“က်ေတာ္တို႔ေျပာတာက သာဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ပ်က္ဆီးတယ္ ျပီးေတာ့ အရင္းအျမစ္ပ်က္ဆီးလို႔ က်ေတာ္တို႔ေျပာျခင္း ျဖစ္တယ္။” လို႕ ကိုအယ္ေစးက ေျပာပါတယ္။

အခ်ိဳ႕ေသာေရခ်ိဳအရင္းအျမစ္တြင္ ခဲသတၱဳဓာတ္(Lead)ႏွင့္ စိန္ဓာတ္(Arsenic) ပါဝင္မႈပမာဏဟာ ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ကေန သတ္မွတ္ထားတဲ့ စံခ်ိန္စံႏႈန္းထက္ ေက်ာ္လြန္ေနတာေတြ႕ရတယ္လို႕ KEAN အဖြဲ႕မွ ျပဳလုပ္ထားတဲ့ သုေသတနအရသိရပါတယ္။

ေမာ္ခ်ီးေဒသျမင္ကြင္းတေနရာ

သတၱဳတူးေဖာ္ထုတ္လုပ္မႈလုပ္ငန္းေတြေၾကာင့္ ထိခိုက္ခံစားေနရတဲ့ ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြသာမက သူတို႕အခြင့္အေရးေတြအတြက္ လႈပ္ရွားေဆာင္ရြက္ေနၾကတဲ့ ေဒသခံျပည္သူေတြ အရပ္ဖက္လူထု အေျချပဳအဖြဲ႕အစည္းေတြကိုလည္း ဒီသတၱဳတူးေဖာ္တဲ့ လုပ္ငန္းပါဝင္ပတ္သက္ဖို႕ ကန္႕သတ္မႈခံ ေနရတာေတြ၊ အသက္အႏၱရာယ္ၿခိမ္းေျခာက္တာေတြ စတဲ့စိန္ေခၚမႈေတြလည္းႀကံဳေတြ႕ေနၾက ရပါတယ္။ 

ေမာ္ခ်ီးခဲ့တြင္းသတၱဳလုပ္ငန္းကိုလည္း တူးေဖာ္ခြင့္ကိုလည္း ကယားျပည္နယ္ သတၱဳတူးေဖာ္ထုတ္လုပ္ ေရးကုမၸဏီ( Kayah State Mining Product Company Limited- KMPC) က ထပ္မံတူးေဖာ္ခြင့္ သက္တမ္းတိုးရရွိျပန္ပါတယ္။

သတၱဳေတြ အႀကီးအက်ယ္ ထပ္မံတူးေဖာ္ဖို႕ေဆာင္ရြက္ေနၾကတဲ့အျပင္ ေမာ္ခ်ီးေဒသ ထိုးမူခီးလုပ္ကြက္မွာဆိုရင္လည္း အဖြင့္တူးစနစ္နဲ႕ ခဲေတြကိုအမ်ားႀကီး ထုတ္ေနတာေတြရွိတယ္လို႕ သိရပါတယ္။

အဲဒီမွာ တရုတ္လူမ်ိဳးအမ်ားႀကီး ပါဝင္ပတ္သက္မႈအမ်ားဆုံးလုပ္ကြက္လို႕လည္း ေဒသခံေတြဆီကေန တဆင့္ၾကား သိေနရပါတယ္။

ေမာ္ခ်ီးခဲလုပ္ငန္းျမင္ကြင္းတခ်ိဳ႕

အဲဒီလုပ္ကြက္က အလုပ္သမားေတြကိုအလုပ္ေခၚလို႕ရွိရင္ ေဒသခံေတြထဲကမဟုတ္ ဘဲနဲ႕ တျခားေဒသကေန ေခၚလာၿပီးအလုပ္လုပ္ခိုင္းပါတယ္။

အဲဒီလုပ္ကြက္က အျပင္လူေကာ ေဒသခံေကာ လုပ္ကြက္ထဲကို သြားေရာက္ဖို႕ ပိတ္ပင္ကန္႕သတ္ထားတာေတြရွိပါတယ္။

အဲဒီလုပ္ငန္းခြင္ကို သြားဖို႕ဆိုရင္ လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕ေတြကေန လက္နက္ေတြကိုင္ထားၿပီး ေစာင့္ၾကပ္တဲ့ ဂိတ္ေတြကိုျဖတ္သြားရပါတယ္။

အဲဒီသတၱဳတြင္းမွာ ေန႕ေရာညပါတူးေဖာ္ေနတာေတြရွိၿပီး တရုတ္လူမ်ိဳးေတြကေန ဦးစီးလုပ္ေနၾက တယ္လို႕ လုပ္ငန္းခြင္ေရာက္ဖူးတဲ့ ေဒသခံတစ္ဦးရဲ႕ ေျပာျပခ်က္အရသိရပါတယ္။

စီမံကိန္းေတြေၾကာင့္ ေျမၿပိဳတာေတြ၊ သစ္ေတာျပဳန္းတီးပ်က္စီးလာတာေတြ၊ ေရအရင္းအျမစ္ရွားပါး လာတာေတြ၊ ျမစ္ေခ်ာင္းေတြတိမ္ေကာပ်က္စီးလာတာေတြ၊ စိုက္ပ်ိဳးၿခံထိခိုက္ပ်က္စီးလာတာေတြ စတဲ့ ဆိုးက်ိဳးသက္ေရာက္မႈေတြ ႀကံေတြ႕ေနရၿပီလို႕ KEAN အဖြဲ႕က  ၂၀၁၈ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လက သတၱဳလုပ္ငန္းနဲ႕ပတ္သက္ၿပီး သုေတသနျပဳ လုပ္ထားတဲ့ “တိတ္ဆိတ္စြာဆက္လက္ျဖစ္ေပၚေနေသာ လူ႕အခြင့္အေရးႏွင့္ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာ အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈမ်ား” ဆိုတဲ့ စာတမ္းအရ သိရပါတယ္။

လိုခါးလိုအေပၚဘက္မွာရွိတဲ့ ေပါင္မုန္႕တုံးလို႕ ေဒသေခၚေဝၚၾကတဲ့ ေက်ာက္တုံးႀကီးဟာဆိုရင္ အျမင့္ဆုံးမွာရွိၿပီး အဲဒီေပါင္မုန္တုံးေအာက္မွာက လုပ္ကြက္ေတြအမ်ားႀကီးရွိေနတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ၿပိဳက်ႏိုင္တဲ့ ေနရာတခုလည္းျဖစ္တဲ့အတြက္ စိုးရိမ္စရာေတြရွိတယ္လို႕ ေဒသခံေတြဆီကေန ၾကသိရပါတယ္။

“ဘူမိေဗဒစစ္ေဆးခ်က္အရ အဲဒီေတာင္ေပၚက ဘုရားကေနစလို႕ ဒီရုံးအထိအက္ေၾကာင္းေတြပဲ အဲဒီက ၿပိဳက်လိုက္ၿပီဆိုရင္ သူတို႕လုပ္ထားတာေတြ အလကားပဲ ပိတ္ဆံေတြပစ္ခ်လိုက္သလိုပဲ။ မလုပ္ဘူးဆိုလည္းမဟုတ္ဘူး လုပ္ေတာ့လုပ္တယ္ ထိထိမိမိရွိသလားမရွိဘူးလား ေသခ်ာစဥ္းစား လုံးဝထိထိမိမိကာကြယ္ႏိုင္တဲ့တခုက ဒီေပါင္မုန္႕တုံးေအာက္ကက်တဲ့တခုက မလုပ္လို႕ရွိရင္ ေအာင္ခ်မ္းသာ တရပ္ကြက္လုံးက ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္သိပ္မရွိဘူး။” လို႕ ေမာ္ခ်ီးမွာ ေနထိုင္လ်က္ရွိတဲ့ က်န္းမာေရး ဆရာမ မာဂရက္စိန္က ေျပာပါတယ္။

“ေဒသခံတစ္ေယာက္အေနနဲ႕ အဲဒီေပါင္မုန္႕လုံးကိုေျပာမယ္ဆိုရင္ ဒါကေအာက္ေျခမွာက က်ဥ္းေတြမ်ားတယ္။ မလုပ္တာေကာင္းမယ္။  တကယ္တမ္းထိခိုက္မႈရွိလာမွာက လိုခါးလိုဘက္မ်ားမွာေပါ့။ ဘာေၾကာင့္လဲဆို ေအာက္ေျချပဳတ္ရင္ လိုခါးလိုဘက္ဆင္းမွာပဲ။ လိုခါးလို၊ ကြက္သစ္အဲဒီတစ္ဖက္ေတာ့လူမ်ားတယ္။ တကယ္လိုၿပိဳခဲ့ရင္ ထိခိုက္မႈေတာ္ေတာ္မ်ားမယ္။” လို႕ ေဒသခံတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ ဦးေဇာ္မင္းထြန္းက ေျပာပါတယ္။

Advertisement

ၿပီးခဲ့တဲ့လေတြထဲက ပညာရွင္တခိ်ဳ႕ဟာ ေမာ္ခ်ီးဘက္ကို သြားေရာက္ေလ့လာခဲ့ရာမွာ  သတၱဳတြင္းဥပေဒအရ မိုင္းဧရိယာမွာ လူေတြမေနသင့္ေၾကာင္း၊ ေျမသားရဲ႕ အေလးခ်ိန္ကိုေလ်ာ့ခ်သင့္ေၾကာင္း၊ ေျမထိန္းနံရံေတြ ျပဳလုပ္ထားသင့္ေၾကာင္းစတဲ့ အခ်က္ေတြကို ေျမၿပိဴမႈမျဖစ္ပြားႏိုင္ရန္အတြက္ၾကည့္ရႈ  စစ္ေဆးခဲ့ေၾကာင္း ဆရာမ မာဂရက္စိန္က ဆိုပါတယ္။

ေမာ္ခ်ီးေဒသသဘာဝေဘးအႏၱရာယ္ဆိုင္ရာထိန္းသိမ္းကာကြယ္ေရးအတြက္၂၀၁၇-၂၀၁၈ ဘ႑ာေရးႏွစ္မွာ ကုမၸဏီကေန ရန္ပံုေငြသိန္း၅၀၀လွဴဒါန္းခဲ့ေၾကာင္းမွတ္တမ္းအရသိရပါတယ္။

သဘာဝေဘးအႏၱရာယ္ဆိုင္ရာထိန္းသိမ္းကာကြယ္ေရးအဖြဲ႔ကို၂၀၁၇ခုႏွစ္မွာ ကုမၸဏီက တာဝန္ရွိသူေတြ လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ေတြ ၊ေဒသေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႕ ဖြဲ႔စည္းခဲ့ေပမယ့္လည္း လုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္ဖို႕ အားနည္းေနတယ္လို႕သိရပါတယ္။

ေဒသခံေတြနဲ႕ အရပ္ဖက္အဖဲြ႔အစည္းေတြက ခိုင္မာတဲ့ နုိင္ငံေရးေျပာင္းလဲမႈမရွိေသးဘဲနဲ႕ လုပ္ငန္းတြင္ ေရွ႕ဆက္ခ်ဲ႕တာေတြ မလုပ္ေပးဖို႔ သက္တမ္းမတိုးေပးဖို႕ လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ေတြ ထံကေနတဆင့္ ေတာင္းဆိုေနခ်ိန္မွာပဲ သတၱဴးထပ္မံတူးေဖာ္ဖို႕ ၅ ႏွစ္သက္တမ္းရရွိသြားၿပီျဖစ္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ယခုလို အဘက္ဘက္က ေတာင္းဆိုတားျမစ္ေနတဲ့ၾကားက ကုမၸဏီေတြကို ထပ္မံသက္တမ္းတိုးေပးလိုက္တာဟာ အဂတိလိုက္စားမႈတခုပဲလို႕ ကိုယ္အယ္ေစးက သုံးသပ္ေျပာဆိုသြားပါတယ္။

“ က်ေတာ္္တို႔ ၾကည္႔လုိ႔ရတယ္ ဘယ္မွာလဲ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈေတြက ယေန႔ထိတိုင္ အားေကာင္းတယ္ဆိုတာ ေပၚလြင္ေနတာဘဲ။”

Comments

comments