“ဖက္ဒရယ္စနစ္ကိုမထူေထာင္ႏိုင္ခဲ့ပဲ တစ္ျပည္ေထာင္စနစ္ေၾကာင္႔ ျပည္တြင္းစစ္ေတြျဖစ္ျပီး အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ခေလးေတြက ဓားစာခံအျဖစ္ ရွိလာခဲ႔ရတယ္။”

ေမာ္ဦးျမာ

လက္ရွိၿငိမ္းခ်မ္းေရးျဖစ္စဥ္ကေတာ႔ တစ္စို႔ေနတဲ႔ ေနအထားမွာရွိေနၿပီး အားေကာင္းမႈမရွိတဲ႔ အျပင္ အားလုံးပါဝင္ႏုိင္ျခင္းမရွိေသးတဲ့အတြက္ ခုိုင္မာမႈလည္း မရွိေနေသးတာကတစ္ေၾကာင္း၊ အမ်ိဳးသမီးေတြ အတြက္လည္း လုံျခံဳမႈ မေပးႏိုင္တာကတစ္ေၾကာင္း၊ တရားဥပေဒ စိုးမိုးမႈမရွိတဲ႔ အတြက္ ျပည္သူလူထုေတြအတြက္လည္း လုံျခံဳမႈ မရွိေနပါဘူးလို႔ ကရင္နီအမ်ိဳးသမီးအစည္းအရံုး (KNWO ) မွ မမီးမီးက ေျပာပါတယ္။

မၾကာမီရက္ပိုင္းအတြင္းက ေတြ႔ဆုံေမးျမန္းရာမွာ စစ္ေဘးရဲ႕ အက်ိဳးဆက္က ဘယ္သူ႕အေပၚမွာ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈ မ်ားသလဲ၊ လက္ရွိ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးျဖစ္စဥ္က အမ်ိဳးသမီးေတြအတြက္ ဘယ္ေလာက္ထိ လံုၿခံဳမႈ ေပးႏိုင္ၿပီလဲ ၊ ႏွစ္ရွည္ ျပည္တြင္းစစ္ေၾကာင့္ ကရင္နီအမ်ိဳးသမီး အခြင့္အေရးေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး အေၾကာင္းဆုံေမးျမန္းခဲ့ပါတယ္။

ေမး ။ ။ ဆရာမတို႔အေနနဲ႔ စစ္ေရွာင္ အမ်ိုးသမီးေတြအတြက္ လတ္တေလာမွာ ဘာေတြလုပ္ေပးေနလဲ။ ဘယ္လိုအစီအစဥ္ေတြရွိလဲ။

ေျဖ ။ ။ စစ္ေရွာင္အမ်ိဳးေတြလို႔ေျပာရင္ ဒုကၡသည္စခန္းထဲက အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ ျပည္တြင္းမွာပဲ ရြာေရွာင္ေတြမွာ စုစည္းရြာေတြမွာေနတဲ႔ သူေတြလည္းပါတယ္။ သူတို႔ေတြ အတြက္ ကိုေတာ႔ ကရင္နီ အမ်ိဳးသမီးအစည္းအရုံး / KNWO အေနနဲ႔ အမ်ိဳးသမီးအခြင္႔ေရး ႏွင္႔ လူ႔အခြင္႔အေရးဆိုင္ရာ ပညာေပးျခင္းႏွင္႔ သင္တန္းျခင္းမ်ားလုပ္ေပးျခင္း၊ အၾကမ္းဖက္ခံရေသာအမ်ိဳးသမီးမ်ားကို တရားမွ်တမႈ၊လုံျခံဳမႈပိုင္းဆိင္ရာ၊ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ႏွစ္သိမ္႔အားေပးျခင္းမ်ားအျပင္ အသက္ေမြးဝမ္းေၾကာင္းသင္တန္းေတြျဖစ္တဲ႔ အေျခခံစက္ခ်ဳပ္သင္တန္း၊ အဆင္႔ျမင္႔စက္ခ်ဳပ္သင္တန္း၊ အစားအေသာက္ လုပ္ျခင္းသင္တန္းႏွင္႔ ရိုးရာအဝတ္အထည္ႏွင္႔ အိတ္ခ်ဳပ္သင္တန္းမ်ားကို ပို႔ခ်ေပးေနပါသည္။ သို႔ေသာ္ အကန္႔အသတ္အရအားလုံးကိုေတာ႔ လုပ္ေပးႏိုင္ျခင္းမရွိေသးပါ။

ေမး ။ ။ စစ္ေဘးေၾကာင့္ ဟိုေျပးဒီေျပးနဲ႔ စစ္ေရွာင္ေနရၿပီး အဆင္ေျပတ့ဲ ေနရာေတြမွာ ရြာတည္ၿပီး ေနလိုက္ရတ့ဲ အမ်ိဳးသမီးေတြ ဘယ္ေလာက္ထိ ရွိေနလဲ။

ေျဖ ။ ။ စစ္ေရွာင္အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ ေတြ႔ဆုံစကားေျပာတဲ႔ အခါမွာ သူတို႔ အတြက္လုပ္ကိုင္စားေသာက္ဖုိ႔ အလုပ္အကိုင္ အခြင္႔အလန္းေတြ ရွားပါေနတယ္။ လုပ္ကိုင္စားေသာက္စရာ ေျမကလည္းအကန္႔သတ္မႈ ေတြ မ်ားတဲ႔ အတြက္ အဆင္မ ေျပဘူး။ အခုဆိုရင္ ေျမလြတ္ေျမလပ္ ေျမရိုင္းဥပေဒ ကလည္း ရိုးရာဓေလ႔ အရလုပ္ကိုင္စားေသာက္စရာ ခက္ခဲလာတယ္ ။ တစ္ခ်ိဳ႔ဆုိရင္ ပြန္ေခ်ာင္းနားအထိ အ ေဝးၾကီးကိုသြားလုပ္ေနရတယ္။ လိင္ကြဲျပားမႈအေပၚခြဲျခားေသာ အျမင္ေၾကာင္႔ျဖစ္ေပၚလာတဲ႔ အၾကမ္းဖက္မႈ ( gender base violence/ GBV) မ်ား ေတာ္ေတာ္ျဖစ္ေပၚေနတယ္။

ေမး။ ။ အ့ဲဒီလို အမ်ိဳးသမီးေတြက အမ်ားအားျဖင့္ ရွားေတာၿမိဳ႕နယ္ထဲက လမ္းပန္းဆက္သြယ္ေရး ခက္ခဲေနဆဲ ျဖစ္တ့ဲ ေက်းရြာေတြမွာ ေနထိုင္ၾကတာကို ေတြ႕ရတယ္။ ဆိုေတာ့ သူတို႔အေနနဲ႔ ဒီလိုေနထိုင္ေနရတာဟာ သူတို႔ရဲ႕ လံုၿခံဳေရးေတြ ဘယ္လို စိုးရိမ္စရာေတြ ရွိေနလဲ။

ေျဖ ။ ။ ရွားေတာဖက္တို႔ အပါအဝင္ အျခားျမိဳ႔နယ္တြင္းမွာရွိတဲ႔ ေဝးလန္တဲ႔ ေက်းရြာေတြဖက္မွာဆိုရင္ GBV အၾကမ္းဖက္မႈေတြ ခံေနရတဲ႔ အမ်ိဳးသမီးေတြ အေနနဲ႔ ဝန္ေဆာင္မႈေတြကိုလက္လွမ္းမမွီတာမ်ိဳးရွိေနတယ္။ ထပ္ခါတစ္လဲလဲ ခံေနရၾကတယ္။ ေတာင္ရြာေတြသြားတဲ႔ အခါမွာလည္း ေဝးလံတဲ႔ အတြက္ လံုျခံဳမႈမရွိဘူး ။ ရိုးရာဓေလ႔အရလည္း ခြဲျခားဆက္ဆံခံေနရတယ္။ အမ်ိဳးသမီးနဲ႔ မိန္းခေလးငယ္မ်ားကို ကာကြယ္ေပးတဲ႔ အစီအစဥ္ေတြလည္းေက်းရြာ အဆင္႔အေနနဲ႔ မရွိေနဘူး ။

ေမး။ ။ သူတို႔ရဲ႕ အခြင့္အေရးေတြကို ပိုသိလာဖို႔ ဘယ္သူမွာ တာဝန္ရွိလဲ။ ဘာေတြ လုပ္ေပးသင့္လဲ။

ေျဖ ။ ။ သူတို႔ရဲ႔ အခြင္႔ေရးကို ပိုသိလာဖို႔အတြက္က အစိုးရအေနနဲ႔ က မူဝါဒေတြခ်မွတ္ျပီး လုပ္ေဆာင္ေပးဖုိ႔လိုတယ္။ အထူးသျဖင္႔ မူဝါဒေတြခ်မွတ္တဲ႔ အခါမွာ၊ အမ်ိဳးသမီးမ်ားအေပၚ အၾကမ္းဖက္မႈကာကြယ္တားဆီးေရး ဥပေဒ တစ္ရပ္လုိမ်ိဳးေရးဆြဲတဲ႔ အခါမွာ conflict area ေတြ က အမ်ိဳးသမီးနဲ႔ ခေလးေတြအပါအဝင္ စစ္ပဋိပကၡ ကိုရင္ဆုိင္ခဲ႔ရတဲ႔ ေနရာေတြ ၊ ဒုကၡသည္စခန္း ေတြက အမ်ိဳးသမီးေတြကိုပါ ကာကြယ္တားစီးေပးႏိုင္တဲ႔ ဥပေဒတစ္ရပ္ျဖစ္ဖို႔ လုိအပ္တယ္။ အစိုးရ အေနနဲ႔လည္း ေဒသေန အရပ္ဖက္လူမႈအသိုင္းအဝိုင္းေတြ နဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈေတြလုပ္ဖုိ႔ လုိအပ္ပါတယ္။

ေမး ။ ။ စစ္ေဘးေရွာင္ျဖစ္တ့ဲအတြက္ သူတို႔မွာ အဓိက ဘာေတြ ဆံုးရွံဳးေနလဲ။ ဘာလုပ္ဖို႔ လိုအပ္လဲ။

ေျဖ ။ ။ အဓိက ကေတာ႔ စစ္ပဋိပကၡေတြ အတြင္းမွာ ခံခဲ႔ရတဲ႔ အတြက္ လူ႔ အခြင္႔အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြခံခဲ႔ရတယ္ ။အမ်ိဳးသမီးအခြင္႔အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြခံခဲ႔ရတယ္။ ပိုင္ဆုိင္မႈပစၥည္းဥစၥာေတြဆုံးရႈံးခဲ႔ရ သလုိ ပညာေရး ၊ က်န္းမာေရး ေတြကိုလက္လွမ္းမမွီခဲ႔တာေတြ ရွိေနတယ္။ သူတုိ႔ ကို ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေပးေရးအတြက္ ၾကိဳတင္ျပင္ဆင္မႈမ်ားလုပ္ေဆာင္ေပးဖုိ႔ လုိအပ္သလို ျပန္လည္ရပ္တည္ထူေထာင္ႏို္င္ေရးအတြက္ အသက္ေမြးဝမ္းေမြးဝမ္းေၾကာင္းအခြင္႔အလွမ္းေတြဖန္တၤီးေပးဖုိ႔ လုိအပ္ပါတယ္။ သူတို႔ ေတြဟာ စစ္ပဋိပကၡရဲ႔ ဆိုးကိ်ဴးေတြေၾကာင္႔ ရုပ္ပိုင္းဆုိင္ရာထိခိုက္ခဲ႔ရတဲ႔ သူေတြရွိခဲ႔သလုိ စိတ္ပိုင္းဆုိင္ရာစိတ္ဒဏ္ရာမ်ားခံစားေနရတဲ႔အတြက္ စိတ္ဒဏ္ရာမ်ားကိုကုစားေပးတဲ႔ အစီအစဥ္မ်ားလည္း လုပ္ေဆာင္ေပးဖုိ႔ လုိအပ္ပါတယ္။

ေမး ။ ။ ဘာေၾကာင့္ သူတို႔လို အမ်ိဳးသမီးေတြရွိလာရတာလဲ။ ဒီလိုမ်ိဳး မရွိလာေတာ့ဖို႔အတြက္ ဘယ္သူေတြမွာ တာဝန္ရွိလဲ။

ေျဖ ။ ။ တိုင္းရင္းသားတန္းတူ ညီမွ်မႈေတြ မရွိခဲ႔ လုိ႔ ကိုယ္ပိုင္ျပဌန္းခြင္႔ မရွိခဲ႔ လို႔ တုိင္းရင္းသားမ်ားနဲ႔ တပ္မေတာ္ၾကားမွာ ျပည္တြင္းစစ္ ပဋိပကၡေတြ ျဖစ္ခဲ႔ရတာပါ။ ေျပာမယ္ဆိုရင္ ဖက္ဒရယ္စနစ္ကိုမထူေထာင္ႏိုင္ခဲ႔ပဲ တစ္ျပည္ေထာင္စနစ္ ေၾကာင္႔ ျပည္တြင္းစစ္ေတြျဖစ္ျပီး သူတို႔လိုမ်ိဳး အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ခေလးေတြက ဓားစာခံအျဖစ္ ရွိလာခဲ႔ရတယ္။ ဒီလိုမ်ိဳးမရွိလာဖုိ႔အတြက္ကေတာ႔ အစိုးရ စစ္တပ္နဲ႔ တုိင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္ေတြမွာပါတာဝန္ရွိပါတယ္။ ျပည္သူလူထုေတြ အေနနဲ႔လညး္ ႏွစ္ဖက္လုံးကို ေစာင္႔ၾကည္႔ေလ႔လာျပီး အမွန္တရားကိုဖြင္႔ဟ ေျပာဆုိရဲဖုိ႔ လုိအပ္တယ္.။ ေျပာဆုိရဲဖို႔ဆုိရင္ ျပည္သူလူထုေတြရဲ႔ လုံျုခံဳမႈ အပိုင္းကို ကာကြယ္ ေပး မႈ ယႏၱရားရွိဖုိ႔ လည္းလိုအပ္တယ္။

ေမး ။ ။ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္ေတြမွာ အမ်ိဳးသမီးေတြက ဘယ္ေလာက္ထိ အေရးပါေနလဲ။ ဘာေၾကာင့္လဲ။

ေျဖ ။ ။ စစ္ပဋိပကၡေတြ အတြင္းမ်ား အမ်ားအားျဖင္႔ အမ်ိဳးသမီး ေတြက ခံရတဲ႔ အတြက္ ျငိမး္ခ်မ္းေရးျဖစ္စဥ္မွာ အမ်ိဳးသမီးေတြ ပါဝင္ဖို႔ အတြက္ အေရးၾကီးပါ တယ္။ ပါဝင္ျခင္းအားျဖင္႔ ဒီမိုကေရစီ အရ တရားဝင္မႈ ရွိျပီး ႏိုင္ငံသားမ်ား၏ အခြင္႔အေရးႏွင္႔တန္းတူေရးကိုလည္း ေဖၚေဆာင္ရာေရာက္ပါတယ္။ က်ားမ တန္းတူညီမွ်ေရး ရႈေထာင္႔ ကေနၾကည္႔ရင္လည္း ခြဲျခားျခင္းမရွိျခင္း နဲ႔ ကိုယ္စားျပဳပါဝင္ခြင္႔ ရွိျခင္း ေၾကာင္႔ ဖက္ဒရယ္ ဒီမိုကေရစီ တုိးတက္ထြန္းကားရန္ ၊ ေကာင္းမြန္စြာလည္ပတ္ႏိုင္ရန္ အားေကာင္းေစပါတယ္။

ေမး ။ ။ မပါဝင္ႏိုင္တဲ့ အဟန္႔အတားေတြက ဘာလဲ။

ေျဖ ။ ။ မပါဝင္ႏိုင္တဲ႔ အဟန္႕အတားေတြ အမ်ားၾကီးရွိတယ္။ အထူးသျဖင္႔ ဥပေဒဆုိင္ရာအကန္႔အသတ္မ်ားေၾကာင္႔၊ လူမႈအစဥ္အလာအရ အကန္႔ အသတ္မ်ားေၾကာင္႔နဲ႔

အင္စတီက်ဴးရွင္းဆိုင္ရာ အကန္႔အသတ္မ်ားျဖစ္ပါတယ္။

ေမး ။ ။ လက္ရွိ ၿငိမ္းခ်မ္းျဖစ္စဥ္က အမ်ိဳးသမီးေတြအတြက္ ဘယ္ေလာက္ထိ လံုၿခံဳမွု ေပးႏိုင္ၿပီလဲ။

ေျဖ ။ ။ လက္ရွိျငိမ္းခ်မ္းေရးျဖစ္စဥ္က ေတာ႔ တစ္စို႔ေနတဲ႔ ေနအထားမွာရွိေနတယ္ လုိ႔ျမင္ပါတယ္။ အားေကာင္းမႈမရွိတဲ႔ အျပင္ အားလုံးပါဝင္ႏုိင္ျခင္းမရွိေသးတဲ႔ အတြက္ ခုိုင္မာမႈလည္း မရွိေနေသးတာဘူး။ အမ်ိဳးသမီးေတြ အတြက္လည္း လုံျခံဳမႈ မေပးႏိုင္သလုိ တရားဥပေဒ စိုးမိုးမႈမရွိတဲ႔ အတြက္ ျပည္သူလူထုေတြအတြက္လည္း လုံျခံဳမႈ မရွိေနပါဘူး။

အခုလို အခ်ိန္ေပးၿပီး ျပန္လည္ေျဖၾကားေပးတ့ဲအတြက္ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ရွင့္။

Comments

comments

Next Post

၂၀၂၀မွာ တရားမွ်တတဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲျဖစ္ေအာင္ CSOs ေတြအေနနဲ႔ ဘာေတြလုပ္ၾကမလဲ

Fri Sep 13 , 2019
<div class="at-above-post addthis_tool" data-url="https://www.kantarawaddytimes.org/%e1%80%96%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%92%e1%80%9b%e1%80%9a%e1%80%b9%e1%80%85%e1%80%94%e1%80%85%e1%80%b9%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%99%e1%80%91%e1%80%b0%e1%80%b1%e1%80%91%e1%80%ac%e1%80%84/"></div>ကရင္နီသူ ၂၀၁၅ခုႏွစ္ ေရြးေကာက္ပြဲေတြမွာ ကယားျပည္နယ္အပါအဝင္ ျမန္မာတစ္ႏိုင္ငံလံုးရွိ အရပ္ဖက္အဖြဲ႔အစည္း CSOs ေတြအေနနဲ႔ ေစာင့္ၾကည့္မႈေတြကို လုပ္ေဆာင္ခဲ့သလိုပဲ လာမယ့္ ၂၀၂၀ေရြးေကာက္ပြဲမွာလည္း တရားမွ်တမႈရွိေအာင္ ေစာင့္ၾကည့္ေနသင့္ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲကို ေစာင့္ၾကည့္ဖို႔ အပိုင္းႏွစ္ပိုင္းရွိပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲေကာ္မရွင္(UEC)ကေနၿပီး ေစာင့္ၾကည့္ဖို႔ ညႊန္ၾကားလာတဲ့အခ်ိန္ရယ္ CSOsေတြအေနန႔ဲ လႊတ္ေတာ္ထဲဝင္ေရာက္ယွဥ္ၿပိဳင္မယ့္ ကိုယ္စားလွယ္ေလာင္းေတြကို အခုခ်ိန္ကတည္းကေနၿပီးေတာ့ ေစာင့္ၾကည့္မႈေတြ၊ နည္းပညာပံ့ပိုးမႈေတြ လုပ္ေပးဖို႔ လိုေနပါၿပီ။ UEC ကေန ေစာင့္ၾကည့္ေရးကဒ္ေတြ ထုတ္ေပးၿပီး ေစာင့္ၾကည့္တဲ့ေနရာမွာ CSOs ေတြအေနနဲ႔ အမ်ားႀကီးပါဝင္ဖို႔ လိုပါတယ္။ UEC ကေနထုတ္ေပးလိုက္တဲ့ ေစာင့္ၾကည့္ေရးကဒ္ေတြ ကိုင္ေဆာင္ထားတဲ့သူေတြဟာ ကဒ္မွာပါတဲ့အတိုင္း ကိုယ္တာဝန္ယူထားတဲ့ နယ္ေျမေတြအထိပဲ ေစာင့္ၾကည့္ရမွာပါ။ CSOsေတြေကာ လူထုေတြပါ ဘာေၾကာင့္ေရြးေကာက္ပြဲကို ေစာင့္ၾကည့္ဖို႔လိုလဲဆိုရင္ အခ်ိဳ႕ […]<!-- AddThis Advanced Settings above via filter on get_the_excerpt --><!-- AddThis Advanced Settings below via filter on get_the_excerpt --><!-- AddThis Advanced Settings generic via filter on get_the_excerpt --><!-- AddThis Share Buttons above via filter on get_the_excerpt --><!-- AddThis Share Buttons below via filter on get_the_excerpt --><div class="at-below-post addthis_tool" data-url="https://www.kantarawaddytimes.org/%e1%80%96%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%92%e1%80%9b%e1%80%9a%e1%80%b9%e1%80%85%e1%80%94%e1%80%85%e1%80%b9%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%99%e1%80%91%e1%80%b0%e1%80%b1%e1%80%91%e1%80%ac%e1%80%84/"></div><!-- AddThis Share Buttons generic via filter on get_the_excerpt -->